Gần nửa thế kỷ trôi qua kể từ khi bị đóng cửa và chuyển đổi công năng, ngôi Nhà thờ Hiếu Đạo – một địa chỉ tôn giáo gắn liền với lịch sử phát triển của thành phố Pleiku và Giáo phận Kon Tum – vẫn chưa được hoàn trả cho Giáo hội Công giáo, dù bao thế hệ linh mục và giáo dân kiên trì kiến nghị, cầu nguyện và chờ đợi trong niềm hy vọng.
Hình thành và phát triển của Giáo xứ Hiếu Đạo
Theo tư liệu của Giáo phận Kon Tum, Giáo xứ Hiếu Đạo được thành lập từ năm 1960 với tên gọi ban đầu là Giáo xứ Pleiku II, gồm khoảng 900 giáo dân.
Đến ngày 02/5/1962, giáo xứ chính thức được đổi tên thành Giáo xứ Hiếu Đạo, với hơn 2.000 giáo dân sinh hoạt thường xuyên.
Sự gia tăng nhanh chóng của cộng đoàn đức tin đã dẫn đến nhu cầu xây dựng một ngôi thánh đường mới, khang trang hơn để phục vụ việc phụng tự và sinh hoạt mục vụ.
Ngày 01/4/1968, linh mục Tôma Lê Thành Ánh, chính xứ Hiếu Đạo khi đó, đã khởi công xây dựng nhà thờ mới. Lễ đặt viên đá đầu tiên được cử hành vào ngày 22/6/1968 trong bầu khí hân hoan của toàn thể giáo dân.
Khu đất do Tỉnh trưởng Pleiku cấp cho Giáo xứ có diện tích 6.529 m², nằm ở vị trí trung tâm thành phố, với bốn mặt tiếp giáp các trục đường lớn: Hai Bà Trưng, Hoàng Văn Thụ, Phan Đình Phùng và Hoàng Hoa Thám (cổng chính trên đường Hai Bà Trưng). Diện tích xây dựng của ngôi thánh đường là 500 m², có sức chứa khoảng 1.200 người.
Nhà thờ Hiếu Đạo được xem là một trong những công trình tôn giáo đẹp và quy mô nhất thành phố Pleiku thời bấy giờ. Người dân địa phương thường gọi thân mật là “Nhà thờ Chợ Mới” hoặc “Nhà thờ Quân đội”, do nằm gần khu chợ mới và đối diện bến xe quân đội.
Tuy nhiên, tên gọi này về sau đã trở thành nguyên nhân của một sự hiểu lầm kéo dài nhiều thập niên.
Biến cố năm 1975 và những năm tháng bị trưng thu
Sau biến cố năm 1975, tình hình tôn giáo tại nhiều địa phương Tây Nguyên có nhiều thay đổi. Nhà thờ Hiếu Đạo là một trong những cơ sở tôn giáo bị ảnh hưởng nặng nề nhất.
Chính quyền địa phương khi đó cho rằng linh mục chính xứ từng làm tuyên úy cho quân đội Việt Nam Cộng hòa, nên ngôi nhà thờ “thuộc diện chiến lợi phẩm của quân đội chế độ cũ”. Từ đó, cơ sở này bị trưng thu và đóng cửa.
Theo ghi chép của Đức cha Micae Hoàng Đức Oanh, nguyên Giám mục Giáo phận Kon Tum, trong thư gửi cộng đoàn Hiếu Đạo ngày 20/11/2011, Ngài cho biết:
“Ngày 24/12/1975, chính quyền Thị xã Pleiku và Tỉnh Gia Lai – Kon Tum báo tin Nhà thờ Hiếu Đạo không được tổ chức lễ Giáng Sinh 1975. Đêm đó, cả ba nhà thờ Thăng Thiên, Đức An và Thánh Tâm tại Pleiku đều quyết định không cử hành lễ đêm để hiệp thông với anh chị em Hiếu Đạo.”
Sau đó, vào đêm 07/6/1976, linh mục Giuse Trần Sơn Nam, cha sở Hiếu Đạo, bị bắt đi “học tập cải tạo”. Ngài bị giam giữ suốt 12 năm.
Trong bản tường trình gửi Đức cha Micae Hoàng Đức Oanh ngày 18/10/2006, cha Sơn Nam ghi rõ:
“Con bị bắt đi học tập cải tạo hồi 8 giờ 30 ngày 07/6/1976, lúc đang ở tại nhà xứ Hiếu Đạo, số nhà 186 Phan Đình Phùng. Khi bị bắt, con chỉ kịp mang theo vài bộ quần áo và chiếc áo dòng đen. Toàn bộ tài sản, vật dụng và hồ sơ của nhà xứ đều để lại hết. Cha Phaolô Hoàng Văn Quy được con ủy quyền chứng kiến việc xét nhà, nhưng cha chưa kịp về thì con đã bị bắt đưa đi.”
Sau thời điểm đó, ngôi nhà xứ bị chia thành năm căn hộ cho cán bộ sử dụng, một số vật dụng trong nhà thờ như ghế, đàn, chuông bị di dời sang các cơ quan khác.
Cây đàn lớn được đưa về phòng văn hóa thông tin, còn quả chuông lớn nhất trong số ba quả chuông khi ấy được cất giữ tại hầm nhà thờ.
Sự thật được xác nhận nhưng chưa được thực thi
Từ nhiều thập niên qua, các linh mục và giáo dân Giáo xứ Hiếu Đạo đã kiên trì gửi đơn kiến nghị, cung cấp chứng cứ chứng minh quyền sở hữu hợp pháp của Giáo hội đối với cơ sở này.
Nhiều tài liệu cho thấy khu đất và công trình hoàn toàn do Giáo phận Kon Tum và giáo dân Hiếu Đạo xây dựng, không thuộc quyền quản lý của bất kỳ đơn vị quân đội nào.
Trong văn thư đề ngày 28/8/2007, Tòa Giám mục Giáo phận Kon Tum gửi lên Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, nêu rõ kết quả buổi làm việc giữa hai bên chiều 12/7/2007, trong đó phía chính quyền xác nhận rằng: “Nhà thờ Hiếu Đạo là cơ sở thờ phượng của Giáo hội, do Giáo hội xây dựng.”
Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có quyết định chính thức hoàn trả cơ sở này cho Giáo phận.
Tiếng nói từ Giáo phận và nỗi mong chờ của giáo dân
Năm 2019, trong Thư Mùa Vọng gửi đến toàn thể cộng đồng dân Chúa trong Giáo phận, Đức cha Aloisiô Nguyễn Hùng Vị, Giám mục Giáo phận Kon Tum, một lần nữa nhắc đến hoàn cảnh của Hiếu Đạo:
“Giáo xứ Hiếu Đạo thuộc Giáo hạt Pleiku hiện nay không có nơi thờ tự. Tòa Giám mục đang xin với chính quyền thành phố Pleiku và tỉnh Gia Lai cấp lại cho giáo xứ ngôi Nhà thờ đã bị trưng thu vì một sự hiểu lầm đáng tiếc. Cầu mong cho anh chị em giáo xứ Hiếu Đạo sớm được như ý nguyện.”
Từ năm 1975 đến nay, dù nhà thờ bị mất, Giáo xứ Hiếu Đạo vẫn tồn tại. Các đoàn thể, giáo họ và ban hành giáo vẫn duy trì sinh hoạt nhờ các giáo xứ lân cận.
Trong hơn 50 năm qua, cộng đoàn Hiếu Đạo vẫn âm thầm nuôi dưỡng đời sống đức tin trong điều kiện khó khăn, luôn mong mỏi ngày được trở lại ngôi nhà thờ xưa – nơi từng là trung tâm sinh hoạt thiêng liêng của biết bao thế hệ giáo dân Pleiku.
VIDEO CHA PHÊRÔ NGUYỄN VĂN ĐÔNG, TỔNG ĐẠI DIỆN GIÁO PHẬN KONTUM NÓI VỀ CHUYỆN NHÀ THỜ GIÁO XỨ HIẾU ĐẠO:
Thực trạng đến năm 2025
Hiện nay, khu đất của Nhà thờ Hiếu Đạo cũ đã được chuyển đổi thành Cung Văn hóa Thiếu nhi tỉnh Gia Lai, nằm giữa khu trung tâm thành phố Pleiku.
Dù khuôn viên ấy đã thay đổi nhiều, nhưng đối với cộng đoàn Hiếu Đạo, đó vẫn là vùng đất thánh thiêng, in dấu bao công sức, niềm tin và nước mắt của cha ông.
Đến năm 2025, ngôi nhà thờ vẫn chưa được trao trả cho Giáo phận, dù đã có những thay đổi tích cực trong đối thoại giữa Giáo hội và chính quyền.
Đức cha Aloisiô Nguyễn Hùng Vị cùng các linh mục Giáo phận Kon Tum vẫn kiên trì đề nghị và hy vọng rằng một ngày, ngôi thánh đường ấy sẽ được phục hồi để phục vụ đời sống đức tin của hơn 3.000 giáo dân Hiếu Đạo và các khu vực lân cận.
Một biểu tượng của đức tin kiên vững
Từ năm 1975 đến nay, gần 50 năm đã trôi qua. Bao thế hệ đã sinh ra và lớn lên mà chưa từng được tham dự Thánh lễ tại ngôi nhà thờ Hiếu Đạo của chính mình.
Thế nhưng, niềm tin của họ vẫn không phai. Giữa lòng thành phố Pleiku hôm nay, cộng đoàn Hiếu Đạo vẫn sống, vẫn cầu nguyện và vẫn giữ trong tim hình ảnh của một thánh đường đã được thánh hiến cho Thiên Chúa.
Ngôi nhà thờ Hiếu Đạo – dù bị đổi thay về hình dạng và công năng – vẫn là biểu tượng của lòng trung tín và sự bền bỉ của người Công giáo Tây Nguyên.
Trong lời cầu nguyện của họ, tiếng chuông năm xưa vẫn còn vang vọng, như lời nhắc nhớ về một quá khứ chưa khép và một niềm hy vọng chưa bao giờ tắt.
✍️ Bạn có ý kiến hoặc lập luận với bài viết, vui lòng bình luận tại đây: Tin Công Giáo 24h