Kính thưa cộng đoàn, sau khi Giáo phận Vinh công bố Sắc lệnh mở vụ án hình sự ngoại tư pháp xét xử linh mục Antôn Đặng Hữu Nam vào ngày 07/7/2026, sự việc tiếp tục thu hút sự quan tâm lớn của nhiều người Công giáo. Chỉ hai ngày sau, ngày 09/7, cha J.B. Lê Ngọc Dũng, Đại diện Tư pháp Giáo phận Nha Trang, đã chia sẻ một video phân tích về sắc lệnh này, với nhận định rằng vụ việc đang đi tới một giai đoạn có tính quyết định.
Trong video, cha Dũng trước hết nhắc lại bối cảnh trước khi sắc lệnh được ban hành. Theo ngài, khoảng ba tháng trước đó, trong văn thư cảnh cáo hình sự đề ngày 08/4/2026, Đức cha Anphong Nguyễn Hữu Long đã yêu cầu cha Antôn Đặng Hữu Nam rút các bài biện luận trên mạng, công khai xin lỗi Đức cha, sửa chữa các cớ vấp phạm và chấm dứt việc đưa lên mạng xã hội những nội dung công kích chống lại Đức cha. Văn thư này cũng đặt ra thời hạn 10 ngày và cho biết nếu bất tuân, cha Nam sẽ bị xử phạt theo Giáo luật.
Cha Dũng cho rằng sau thời hạn ấy, cha Nam không những không thực hiện các yêu cầu được nêu trong văn thư, mà còn tiếp tục đăng tải nhiều bài viết và video trên mạng xã hội. Chính vì vậy, theo nhận định của ngài, việc Đức cha Anphong ban hành sắc lệnh mở vụ án hình sự ngoại tư pháp ngày 07/7/2026 là bước tiếp theo phù hợp với cảnh cáo đã được đưa ra trước đó.
Một điểm được cha Dũng giải thích khá kỹ là cụm từ “hình sự” trong Giáo luật. Ngài cho biết nhiều người dễ hiểu lầm từ này theo nghĩa của luật đời, trong khi trong Giáo hội, “hình sự” liên quan đến lãnh vực hình phạt giáo luật. Cha Dũng nói rằng Bộ Giáo luật 1983 có cả Quyển VI quy định về các hình phạt trong Giáo hội. Tuy nhiên, các hình phạt của Giáo hội không giống hình phạt của nhà nước, như tù giam, bồi thường tiền bạc hay án tử hình. Hình phạt Giáo hội chủ yếu liên quan đến các quyền lợi thiêng liêng và việc thi hành chức vụ trong Hội Thánh.
Ngài giải thích rằng trong Giáo hội, hình phạt có thể là không được hiệp thông Thánh Thể, không được lãnh nhận một số bí tích, hoặc đối với giáo sĩ thì có thể bị hạn chế, đình chỉ, thu hồi chức vụ hay năng quyền. Với trường hợp của cha Antôn Đặng Hữu Nam, cha Dũng nhắc lại việc cha Nam đã bị bãi chức cha sở năm 2020, bị huyền chức năm 2021, và hiện nay tiến trình ngoại tư pháp được mở ra có thể nhằm xem xét việc tái áp dụng hình phạt, thậm chí xa hơn là những biện pháp nghiêm trọng hơn nếu có đủ căn cứ theo Giáo luật.
Cha Dũng cũng đặt vấn đề vì sao lần này lại có sắc lệnh mở vụ án, trong khi những lần xử phạt trước đây không được công bố theo hình thức tương tự. Theo nhận định riêng của ngài, đây có thể là “hồi kết” của vụ cha Nam, vì Đức Giám mục đang thực hiện các bước cách chặt chẽ hơn theo Giáo luật, nhất là trong bối cảnh có khả năng đương sự sẽ thượng cầu hoặc kháng án lên Tòa Thánh.
Ngài nhận định rằng các bước thủ tục lần này dường như đã được chuẩn bị kỹ, với sự góp ý của những người chuyên về Giáo luật, để nếu có khiếu nại hay thượng cầu, tiến trình vẫn có cơ sở pháp lý vững chắc. Theo cha Dũng, những lần trước có thể có một số thiếu sót về thủ tục, nhưng các thiếu sót đó không nhất thiết làm cho sắc lệnh phạt trước đây bị vô hiệu, vì trong thực tế Đức Giám mục đã nhiều lần gặp gỡ, chỉ ra sai phạm và yêu cầu cha Nam chấm dứt các hành vi bị cho là vi phạm.
Hơn nữa, cha Dũng cho rằng việc mở vụ án lần này có ý nghĩa như một câu trả lời cho nhiều tranh luận kéo dài nhiều năm qua. Từ khi cha Nam bị bãi chức cha sở và sau đó bị huyền chức, trên mạng xã hội đã xuất hiện nhiều ý kiến trái chiều: có người cho rằng cha Nam bị xử oan, có người nói Đức cha Anphong hành xử vì áp lực hoặc lợi ích nào đó, cũng có người đặt câu hỏi về những cáo buộc như “bỏ đói”, “không cho đi bệnh viện cấp cứu” hay “không có tội gì mà vẫn bị phạt”.
Theo cha Dũng, chính vì các tranh luận này kéo dài và gây nhiều chia rẽ, nên việc mở vụ án theo thủ tục Giáo luật có thể giúp sự việc đi đến một kết luận rõ ràng hơn. Ngài nhấn mạnh rằng cha Nam có quyền thượng cầu hoặc kháng án lên Tòa Thánh, và cuối cùng phán quyết của Tòa Thánh sẽ là câu trả lời dứt khoát cho vụ việc.
Một vấn đề khác được cha Dũng đề cập là câu hỏi vì sao Đức cha Anphong và cha Antôn Đặng Hữu Nam không ngồi lại để hòa giải. Theo cha Dũng, trên thực tế đã có những lần gặp gỡ và trao đổi giữa hai bên, nhưng không đạt được kết quả. Ngài cho rằng một trong những lý do là vì cha Nam luôn cho mình đúng và không sẵn sàng lắng nghe các lập luận hợp lý.
Để minh chứng, cha Dũng nhắc đến một ủy ban từng được thành lập để giải quyết các khiếu nại của cha Nam. Theo ngài, Bộ Truyền giáo đã yêu cầu Đức cha Anphong lập một ủy ban tiến hành quy trình giáo luật nhằm tìm ra sự thật liên quan đến các khiếu nại. Trong tiến trình này, có sự tham gia của một vị dự thẩm là Đức ông Berend Daly, tiến sĩ Giáo luật, Đại diện Tư pháp người Ireland, cùng các nhân sự khác.
Cha Dũng trích lại nhận định của Đức ông Berend Daly về khả năng đối thoại với cha Nam. Theo bản tường trình được cha Dũng nhắc đến, Đức ông cho rằng cha Nam sẽ không ngừng các hoạt động đăng bài trực tuyến và chỉ trích Đức cha Anphong. Nguyên văn tiếng Anh được cha Dũng đọc trong video có đoạn: “Father Nam is apparently totally committed to doing this and will not listen to reason.” Cha Dũng diễn giải rằng Đức ông nhận định cha Nam “sẽ không lắng nghe những lập luận hợp lý”.
Từ đó, cha Dũng cho rằng vấn đề không chỉ là Đức cha Anphong có muốn tha thứ hay không, mà còn là đương sự có đón nhận sự thật và sửa đổi hay không. Ngài nhắc lại việc Đức cha Anphong từng ban hành văn bản ngày 08/12/2025 tha giảm hình phạt cho cha Nam, với hy vọng cha Nam nhận ra sự thật và hoán cải. Tuy nhiên, sau đó cha Nam lại đăng bài biện luận ngày 10/02/2026, tiếp tục phản bác và công kích Đức cha.
Cha Dũng cũng trả lời câu hỏi vì sao Đức cha Anphong không tiếp tục tha thứ. Theo ngài, Giáo hội luôn dạy về lòng thương xót và tha thứ, nhưng lòng thương xót không có nghĩa là bỏ qua mọi vi phạm kỷ luật. Ngài dẫn tinh thần của Tông hiến Pascite gregem Dei năm 2021 của Đức Giáo hoàng Phanxicô về việc sửa đổi Quyển VI Bộ Giáo luật, trong đó nhấn mạnh trách nhiệm của các Đấng Bản quyền trong việc áp dụng hình phạt khi cần thiết.
Theo cha Dũng, việc áp dụng hình phạt trong Giáo hội không đối nghịch với lòng thương xót, nhưng có thể là một hành vi bác ái mục vụ nhằm gìn giữ kỷ cương và bảo vệ đoàn chiên. Vì vậy, ngài cho rằng nếu Đức cha Anphong không thi hành trách nhiệm trong trường hợp này, ngài có thể bị xem là chưa chu toàn bổn phận mục tử của mình.
Phần quan trọng khác trong video là phần cha Dũng giải thích thủ tục hình sự ngoại tư pháp theo điều 1720 của Bộ Giáo luật. Ngài cho biết khi một vụ án hình sự giáo luật được thiết lập, Đấng Bản quyền có thể chọn con đường hành chính ngoại tư pháp thay vì mở một phiên tòa tư pháp chính thức. Đây là thủ tục rút gọn, nhưng vẫn phải bảo đảm tính công lý.
Theo cha Dũng, tại Việt Nam, việc xét xử bằng tòa án Giáo hội hầu như ít được áp dụng vì thiếu nhân sự chuyên môn. Một phiên tòa hình sự theo thủ tục tư pháp thông thường có thể cần ba hoặc năm thẩm phán, mà các thẩm phán này phải có bằng cử nhân hoặc tiến sĩ Giáo luật, hoặc được Tòa Thánh miễn chuẩn về bằng cấp. Chính vì vậy, trong nhiều vụ việc, nhất là các vụ do Tòa Thánh ủy quyền cho giáo phận xử lý, thủ tục ngoại tư pháp theo điều 1720 thường được áp dụng hơn.
Cha Dũng tóm lược các bước chính của thủ tục này. Trước hết là thu thập chứng cứ và triệu tập bị cáo để cho bị cáo biết các cáo buộc và chứng cứ. Bị cáo phải được trao quyền tự biện hộ và có thể nhờ người bào chữa. Sau đó, bị cáo có quyền soạn bản biện hộ bằng văn bản. Cha Dũng lưu ý rằng vụ án hình sự giáo luật không xử theo kiểu khẩu biện như một số vụ tranh chấp dân sự, nghĩa là không có cảnh hai bên tranh luận trực tiếp như tại tòa án đời.
Tiếp đó, Giám mục sẽ tham khảo ý kiến của hai trợ thẩm. Các trợ thẩm xem xét hồ sơ, chứng cứ và các điều luật liên quan để đưa ra ý kiến. Sau cùng, Giám mục có thể ban hành sắc lệnh xác định có tội, không có tội, hoặc không xác định được có tội do thiếu chứng cứ hoặc chứng cứ chưa đủ. Tùy kết luận, Giám mục có thể ra sắc lệnh phạt, không phạt, hoặc áp dụng các cảnh cáo, phương dược hình sự và biện pháp mục vụ thích hợp.
Cuối video, cha Dũng đặt câu hỏi liệu cha Nam có thể biện hộ thành công hay không, và nếu bị Tòa Thánh xác nhận hình phạt thì cha Nam cùng những người ủng hộ có vâng phục hay không. Đây là câu hỏi mà theo ngài, sẽ cho thấy thái độ sau cùng của đương sự đối với thẩm quyền Giáo hội.
Từ toàn bộ phần chia sẻ, có thể thấy cha J.B. Lê Ngọc Dũng nhìn sắc lệnh ngày 07/7/2026 như một bước đi quan trọng của Giáo phận Vinh nhằm đưa vụ việc cha Antôn Đặng Hữu Nam vào một tiến trình giáo luật rõ ràng hơn. Theo ngài, việc mở án không chỉ nhằm xử lý một cá nhân, mà còn nhằm trả lời cho những tranh luận kéo dài nhiều năm, làm rõ sự thật và xác định thẩm quyền của Giáo hội trong việc gìn giữ kỷ luật.
Cuối cùng, cha Dũng nhấn mạnh rằng vụ việc này không nên được nhìn bằng cảm xúc hoặc bằng lập luận mạng xã hội, nhưng cần được hiểu trong khung Giáo luật. Theo ngài, một khi tiến trình đã được mở ra, quyền biện hộ, quyền khiếu nại và quyền thượng cầu vẫn thuộc về cha Nam. Tuy nhiên, phán quyết sau cùng của thẩm quyền Giáo hội, đặc biệt nếu được Tòa Thánh xác nhận, sẽ là điểm kết thúc có giá trị quyết định cho vụ việc đã kéo dài nhiều năm qua.
✍️ Bạn có ý kiến hoặc lập luận với bài viết, vui lòng bình luận tại đây: Tin Công Giáo 24h