Những ngày gần đây, trên một số diễn đàn Công giáo xuất hiện nhiều ý kiến trái chiều xoay quanh hình ảnh một linh mục cử hành Thánh lễ mùng 2 Tết với phẩm phục mang màu sắc và họa tiết rực rỡ, đậm yếu tố văn hóa truyền thống Việt Nam.
Có người bày tỏ sự thích thú vì cho rằng đó là sự hội nhập văn hóa sống động; cũng có người đặt câu hỏi: liệu việc sử dụng phẩm phục như vậy có phù hợp với quy định phụng vụ của Hội Thánh?
Để tránh những nhận định cảm tính hoặc suy đoán vội vàng, điều cần thiết là trở về với bản chất của phụng vụ và ý nghĩa thần học của phẩm phục.
Trong phụng vụ Công giáo, phẩm phục không đơn thuần là trang phục mang tính thẩm mỹ. Khi cử hành Thánh lễ, linh mục hành động in persona Christi – trong chính con người của Đức Kitô.
Vì thế, y phục phụng vụ biểu thị chức thánh và vai trò tế lễ, chứ không nhằm thể hiện cá tính riêng hay gu thẩm mỹ cá nhân.
Theo Quy chế Tổng quát Sách Lễ Rôma, trong Thánh lễ, linh mục mặc áo alba, dây các phép và áo lễ (chasuble). Màu sắc phụng vụ được quy định rõ ràng tùy theo mùa phụng vụ và loại lễ.
Tại Việt Nam, Thánh lễ mùng 2 Tết thường là lễ kính nhớ ông bà tổ tiên theo truyền thống mục vụ địa phương. Tùy theo nội dung phụng vụ, màu lễ phục có thể là trắng hoặc tím.
Tuy nhiên, hình thức áo lễ vẫn phải bảo đảm tính phụng vụ: đó là áo lễ đúng kiểu thức được Giáo hội chuẩn nhận, chứ không phải áo dân tộc cải biến tùy hứng.
Vấn đề gây tranh luận trong sự kiện lần này nằm ở ranh giới giữa hội nhập văn hóa và tùy tiện phụng vụ. Giáo hội khuyến khích hội nhập văn hóa – điều này đã được nhấn mạnh trong nhiều văn kiện sau Công đồng Vaticanô II.
Hội nhập văn hóa cho phép sử dụng các yếu tố văn hóa bản địa nhằm diễn tả đức tin cách sinh động và gần gũi. Tuy nhiên, hội nhập không đồng nghĩa với việc thay đổi bản chất hoặc phá vỡ cấu trúc phụng vụ.
Phụng vụ không phải là một không gian tự do sáng tạo không giới hạn, mà là hành động thờ phượng công khai của toàn thể Hội Thánh, được cử hành theo kỷ luật chung.
Cũng cần phân biệt rõ giữa yếu tố trang trí phụ trợ và yếu tố thuộc bản chất nghi thức. Việc trang trí nhà thờ theo văn hóa Tết, sử dụng hoa mai, hoa đào, câu đối, màu sắc truyền thống… là điều hoàn toàn phù hợp và mang ý nghĩa mục vụ.
Nhưng phẩm phục của linh mục thuộc về cấu trúc phụng vụ, nên phải tuân theo khuôn mẫu được quy định. Sự khác biệt này là nền tảng để tránh nhầm lẫn.
Trong mọi trường hợp, việc đánh giá đúng hay sai không thuộc về dư luận mạng xã hội, mà trước hết thuộc về thẩm quyền giáo phận.
Nếu có sự thiếu sót, Hội Thánh luôn có cơ chế nội bộ để nhắc nhở và điều chỉnh trong tinh thần hiệp thông, chứ không phải bằng áp lực công kích công khai.
Điều đáng lưu ý hơn cả không phải là màu sắc hay họa tiết của áo lễ, mà là thái độ của cộng đoàn.
Khi phụng vụ trở thành đề tài tranh cãi gay gắt, chúng ta dễ rơi vào hai cực đoan: hoặc tuyệt đối hóa yếu tố văn hóa đến mức làm mờ tính phổ quát của phụng vụ, hoặc cứng nhắc đến mức khước từ mọi hình thức thích nghi mục vụ. Cả hai thái cực đều không phản ánh đầy đủ tinh thần của Hội Thánh.
Phụng vụ là nơi hiệp nhất. Sự hiệp nhất ấy không đồng nghĩa với đồng phục máy móc, nhưng cũng không chấp nhận tùy tiện cá nhân. Sự quân bình giữa trung thành và hội nhập đòi hỏi sự phân định khôn ngoan của những người có trách nhiệm và thái độ trưởng thành nơi tín hữu.
Thay vì công kích hoặc chế giễu, có lẽ đây là dịp để người Công giáo cùng nhau tìm hiểu sâu hơn về ý nghĩa và kỷ luật phụng vụ.
Bởi lẽ, càng hiểu đúng phụng vụ, chúng ta càng hiểu đúng Hội Thánh; và khi hiểu đúng Hội Thánh, chúng ta sẽ biết cách bảo vệ sự thánh thiêng của Thánh lễ trong sự thật và trong bác ái.
1 số hình ảnh trong Thánh lễ mùng 2 tết tại Giáo xứ Mông Triệu-Hạt Bình An, TGP Sài Gòn
✍️ Bạn có ý kiến hoặc lập luận với bài viết, vui lòng bình luận tại đây: Tin Công Giáo 24h