Trong sắc lệnh triệu tập và thông báo đề ngày 13/7/2026, bên cạnh việc xác định thời gian làm việc, quyền tiếp cận hồ sơ, quyền bào chữa và quyền thượng cầu, Đức cha Anphong Nguyễn Hữu Long còn thông báo cho Linh mục Antôn Đặng Hữu Nam về khả năng làm đơn xin Đức Giáo hoàng cho rời khỏi hàng giáo sĩ và miễn chuẩn các nghĩa vụ liên quan, kể cả luật độc thân.
Chi tiết này lập tức gây chú ý. Bởi lẽ, hai cáo buộc đang được Giáo phận Vinh đưa ra đối với Cha Antôn là vi phạm Điều 1373 và Điều 1390 §2 của Bộ Giáo luật. Cả hai điều luật đều không minh nhiên quy định hình phạt sa thải khỏi hàng giáo sĩ.
Vậy vì sao một lựa chọn nghiêm trọng như xin rời hàng giáo sĩ lại xuất hiện trong sắc lệnh? Đây có phải là thủ tục bắt buộc của giáo luật, hay là nội dung được người ban hành chủ động thêm vào?
Hai cáo buộc đối với Cha Antôn là gì?
Theo sắc lệnh mở vụ án hình sự ngoại tư pháp số 2607/SL-TGM, Cha Antôn Đặng Hữu Nam bị xem xét về hai hành vi.
Thứ nhất là hành vi được cho là công khai kích động trên mạng xã hội, gây ra sự chống đối hoặc thù ghét đối với Đấng Bản quyền vì một hành vi thuộc chức vụ hay phận vụ Giáo hội. Cáo buộc này được đặt dưới Điều 1373 của Bộ Giáo luật.
Thứ hai là hành vi được cho là vu khống hoặc làm tổn hại bất hợp pháp đến thanh danh của Đấng Bản quyền. Cáo buộc này được đặt dưới Điều 1390 §2.
Đây mới là những cáo buộc do bên mở tiến trình đưa ra. Việc Cha Antôn có thực sự phạm tội theo giáo luật hay không phải được xác định sau khi chứng cứ, bản bào chữa và các lập luận liên quan được xem xét đầy đủ.
Điều quan trọng ở đây là khung hình phạt được hai điều luật dự liệu.
Điều 1373 không minh nhiên nói đến sa thải khỏi hàng giáo sĩ
Điều 1373 quy định rằng người công khai kích động sự chống đối hoặc thù ghét đối với Tông Tòa hay Đấng Bản quyền, hoặc khơi dậy sự bất phục tùng đối với các vị này, phải bị phạt vạ cấm chế hoặc những hình phạt thích đáng khác.
Điều luật không ghi rõ hình phạt sa thải khỏi hàng giáo sĩ.
Cụm từ “những hình phạt thích đáng khác” cũng không nên được hiểu là người xử lý có thể tự do lựa chọn bất kỳ hình phạt nào, không phụ thuộc các nguyên tắc chung của luật hình sự Giáo hội. Hình phạt phải được xác định theo luật, được giải thích chặt chẽ và tương xứng với mức độ vi phạm.
Đặc biệt, sa thải khỏi hàng giáo sĩ là một hình phạt thục tội vĩnh viễn và đặc biệt nghiêm trọng. Bộ Giáo luật đặt ra giới hạn đối với việc áp dụng hình phạt vĩnh viễn bằng sắc lệnh ngoại tư pháp. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào cụm từ “những hình phạt thích đáng khác” để mặc nhiên kết luận rằng Điều 1373 trực tiếp mở đường cho việc sa thải khỏi hàng giáo sĩ trong tiến trình hiện nay. (Vatican Press)
Điều 1390 §2 chỉ dẫn đến Điều 1336 §§2–4
Đối với cáo buộc thứ hai, sự phân biệt còn rõ hơn.
Điều 1390 §2 quy định rằng người vu khống một tội phạm trước Bề trên Giáo hội hoặc làm tổn hại bất hợp pháp đến thanh danh người khác có thể bị xử phạt theo Điều 1336 §§2–4, ngoài ra còn có thể bị thêm một vạ.
Trong khi đó, hình phạt sa thải khỏi hàng giáo sĩ được quy định riêng tại Điều 1336 §5.
Nói cách khác, Điều 1390 §2 chỉ viện dẫn các khoản 2, 3 và 4, nhưng không viện dẫn khoản 5. Vì vậy, sa thải khỏi hàng giáo sĩ không phải là hình phạt được điều luật này trực tiếp nêu ra.
Đây là một phân biệt pháp lý quan trọng. Khi Bộ Giáo luật muốn cho phép áp dụng hình phạt sa thải khỏi hàng giáo sĩ đối với một tội phạm, luật thường nói minh nhiên hoặc dẫn trực tiếp đến hình phạt ấy. Trong trường hợp Điều 1390 §2, điều đó không xảy ra. (Vatican)
Sắc lệnh không buộc, nhưng đã chủ động đặt ra lựa chọn
Ở phần cuối sắc lệnh triệu tập, văn bản thông báo rằng trong bất kỳ giai đoạn nào của tiến trình, Cha Antôn có thể làm đơn xin Đức Giáo hoàng cho xuất khỏi hàng giáo sĩ và miễn chuẩn mọi nghĩa vụ liên quan, kể cả luật độc thân.
Về mặt câu chữ, sắc lệnh sử dụng từ “có thể”. Vì vậy, cần nói chính xác rằng văn bản không trực tiếp buộc Cha Antôn phải xin rời hàng giáo sĩ.
Cha Antôn có quyền không lựa chọn con đường này. Ngài vẫn có thể tiếp tục đọc hồ sơ, trình bày bản bào chữa, nhờ người trợ giúp, yêu cầu Đức Giám mục thu hồi hoặc sửa đổi quyết định và thượng cầu lên Tòa Thánh theo đúng thủ tục.
Tuy nhiên, dù không phải là một mệnh lệnh, việc chủ động đưa lựa chọn rời hàng giáo sĩ vào một sắc lệnh triệu tập vẫn mang ý nghĩa đáng kể. Đó không phải một nội dung đương nhiên phải xuất hiện trong mọi vụ án hình sự ngoại tư pháp.
Vì vậy, có thể gọi đây là một sự “gợi mở” hoặc “thông báo một lối lựa chọn”, nhưng chưa đủ căn cứ để gọi là quyết định sa thải hay mệnh lệnh buộc Cha Antôn rời bỏ chức linh mục.
Nguồn được viện dẫn thực chất thuộc một loại vụ án khác
Sắc lệnh viết rằng việc thông báo này được thực hiện “một cách tương tự điều 157 của Cẩm nang hướng dẫn về Tự sắc Vos estis lux mundi”.
Cách viện dẫn này có hai vấn đề cần làm rõ.
Trước hết, Vos estis lux mundi không có Điều 157. Tự sắc này chỉ gồm một số lượng giới hạn các điều khoản về việc trình báo, điều tra và xử lý các hành vi lạm dụng hoặc cản trở điều tra trong Giáo hội.
Con số 157 thực chất là số thứ tự của một đoạn trong Cẩm nang về một số điểm thủ tục trong việc xử lý các trường hợp giáo sĩ lạm dụng tính dục trẻ vị thành niên, do Bộ Giáo lý Đức tin công bố.
Số 157 của Cẩm nang quy định rằng, kể từ khi có tin báo về tội phạm, giáo sĩ bị cáo buộc có quyền làm đơn xin được miễn chuẩn khỏi các nghĩa vụ gắn với hàng giáo sĩ, kể cả luật độc thân. Cẩm nang còn yêu cầu Đấng Bản quyền thông báo rõ cho đương sự về quyền này.
Nhưng toàn bộ Cẩm nang ấy được soạn cho một nhóm vụ án đặc biệt: những trường hợp giáo sĩ bị cáo buộc lạm dụng tính dục người chưa thành niên, thuộc thẩm quyền chuyên biệt của Bộ Giáo lý Đức tin.
Trong khi đó, Cha Antôn đang bị xem xét theo Điều 1373 và Điều 1390 §2, liên quan đến sự chống đối, bất phục tùng, vu khống hoặc làm tổn hại thanh danh. Đây không phải một vụ án lạm dụng tính dục người chưa thành niên. (Vatican)
Ai đã thêm nội dung này vào sắc lệnh?
Cần trả lời thẳng thắn: nội dung này không phải do Bộ Giáo luật tự động buộc phải đưa vào tiến trình đối với các cáo buộc theo Điều 1373 và Điều 1390 §2.
Chính sắc lệnh sử dụng cụm từ “một cách tương tự”. Điều đó cho thấy người ban hành đã không áp dụng trực tiếp số 157 của Cẩm nang, mà chủ động vận dụng nội dung ấy vào trường hợp Cha Antôn theo lối tương tự.
Về mặt pháp lý, người chịu trách nhiệm đối với nội dung của sắc lệnh là người ký và ban hành văn bản, tức Đức cha Anphong Nguyễn Hữu Long trong tư cách Giám mục Giáo phận Vinh. Cha JB Phạm Quang Long ký với tư cách Chánh Văn phòng, Phó Chưởng ấn và được nêu trong sắc lệnh mở án là công chứng viên, có nhiệm vụ công chứng và soạn thảo một số văn bản.
Tuy nhiên, chỉ căn cứ vào các văn bản được công bố, không thể xác định cá nhân nào là người đầu tiên đề xuất hoặc trực tiếp soạn câu này. Có thể văn bản do bộ phận văn phòng hoặc những người phụ trách hồ sơ chuẩn bị, nhưng sau khi Đức Giám mục ký và ban hành, nội dung đó trở thành quyết định chính thức của người ban hành sắc lệnh.
Vì vậy, không nên khẳng định rằng một cá nhân cụ thể đã tự ý thêm nội dung này nếu chưa có tài liệu chứng minh. Cách nói chính xác hơn là:
Phần thông báo về khả năng xin rời hàng giáo sĩ là nội dung được phía ban hành sắc lệnh chủ động đưa vào bằng cách áp dụng tương tự số 157 của một Cẩm nang vốn dành cho loại vụ án khác.
Có được phép vận dụng “tương tự” như vậy không?
Trong giáo luật, khi không có một quy định trực tiếp cho trường hợp cụ thể, việc tham chiếu các luật được ban hành trong những hoàn cảnh tương tự không phải lúc nào cũng bị cấm.
Tuy nhiên, trong lĩnh vực hình sự, việc áp dụng tương tự phải đặc biệt thận trọng. Không thể dựa vào phép loại suy để tạo ra một tội phạm mới, mở rộng một tội danh hoặc áp đặt hình phạt mà luật không dự liệu.
Trong trường hợp này, sắc lệnh chưa dùng số 157 để áp đặt thêm một hình phạt. Văn bản chỉ thông báo về khả năng Cha Antôn tự nguyện xin Đức Giáo hoàng cho rời hàng giáo sĩ.
Vì quyền xin miễn chuẩn thực sự tồn tại trong Giáo hội, việc thông báo ấy chưa thể bị kết luận là vô hiệu chỉ vì nguồn tham chiếu thuộc một loại vụ án khác.
Tuy nhiên, điều có thể đặt vấn đề là tính cần thiết và phù hợp của việc đưa nội dung ấy vào ngay lúc tiến trình mới bắt đầu, khi đương sự chưa được kết luận phạm tội và hai tội danh đang xem xét cũng không trực tiếp dự liệu hình phạt sa thải khỏi hàng giáo sĩ.
Xin rời hàng giáo sĩ và bị sa thải là hai việc khác nhau
Đây là điểm cần được phân biệt rõ để tránh gây hiểu lầm.
Sa thải khỏi hàng giáo sĩ là một hình phạt do cơ quan có thẩm quyền áp đặt sau một tiến trình hợp pháp, trong những trường hợp luật cho phép.
Xin rời hàng giáo sĩ là việc chính người giáo sĩ tự nguyện gửi đơn lên Đức Giáo hoàng, đề nghị được miễn chuẩn khỏi các nghĩa vụ gắn với tình trạng giáo sĩ, kể cả luật độc thân.
Trong trường hợp thứ nhất, giáo sĩ là người bị áp dụng hình phạt.
Trong trường hợp thứ hai, giáo sĩ là người chủ động thỉnh cầu.
Đức Giám mục Giáo phận không thể tự mình cho một linh mục được miễn chuẩn luật độc thân. Thẩm quyền quyết định thuộc Đức Giáo hoàng; hồ sơ được thực hiện qua cơ quan có thẩm quyền của Tòa Thánh. Hiện nay, Bộ Giáo sĩ có thẩm quyền đối với các trường hợp xin miễn chuẩn các nghĩa vụ phát sinh từ việc lãnh nhận chức phó tế và linh mục, ngoại trừ những vụ việc thuộc thẩm quyền riêng của cơ quan khác. (Vatican)
Vì sao chi tiết này vẫn gây tranh luận?
Vấn đề không nằm ở chỗ Cha Antôn có quyền xin rời hàng giáo sĩ hay không. Quyền ấy tồn tại, và một giáo sĩ có thể tự do sử dụng nếu thật sự mong muốn.
Vấn đề nằm ở bối cảnh mà lựa chọn ấy được đưa ra.
Cha Antôn mới đang ở giai đoạn được thông báo các cáo buộc và chuẩn bị bản bào chữa. Chưa có quyết định chung cuộc xác định ngài phạm tội. Chưa có hình phạt chính thức. Hai điều luật được viện dẫn cũng không trực tiếp quy định việc sa thải khỏi hàng giáo sĩ.
Trong hoàn cảnh đó, việc đặt khả năng xin rời hàng giáo sĩ ngay trong sắc lệnh triệu tập có thể khiến dư luận hiểu rằng đây là một phương án được phía ban hành muốn đương sự cân nhắc.
Từ văn bản hiện có, chưa thể kết luận rằng Đức cha Anphong đang ép buộc Cha Antôn rời hàng giáo sĩ. Nhưng cũng không thể nói đây chỉ là một nội dung bắt buộc mà giáo luật yêu cầu phải ghi vào mọi sắc lệnh hình sự. Thực tế, đây là một lựa chọn được chủ động bổ sung theo lối áp dụng tương tự từ một cẩm nang dành cho các vụ án khác.
Những câu hỏi cần được làm rõ
Việc đưa nội dung này vào sắc lệnh làm phát sinh một số câu hỏi chính đáng.
Vì sao một quy định thuộc Cẩm nang xử lý các vụ lạm dụng tính dục trẻ vị thành niên lại được vận dụng vào một vụ án liên quan đến phát ngôn, sự chống đối và thanh danh?
Tại sao khả năng xin rời hàng giáo sĩ được đưa ra ngay từ giai đoạn đầu, khi quyền bào chữa chưa được thực hiện đầy đủ và chưa có quyết định xác định tội phạm?
Việc thông báo này chỉ nhằm bảo đảm cho Cha Antôn biết mọi quyền và lựa chọn pháp lý, hay còn hàm ý đề nghị ngài cân nhắc chấm dứt tình trạng giáo sĩ?
Việc chuyển hồ sơ được sắc lệnh nhắc đến có phù hợp chính xác với thẩm quyền hiện hành của các cơ quan Tòa Thánh đối với loại đơn xin miễn chuẩn này hay không?
Những câu hỏi ấy cần được giải đáp bằng hồ sơ, quy định giáo luật và ý kiến của những người có chuyên môn. Không nên dùng chúng để suy đoán động cơ cá nhân khi chưa có bằng chứng, nhưng cũng không nên né tránh những điểm bất thường trong cách viện dẫn và phạm vi áp dụng.
Một lựa chọn tự nguyện không thể thay thế quyền bào chữa
Dù sắc lệnh có đề cập đến khả năng xin rời hàng giáo sĩ, quyền bào chữa của Cha Antôn vẫn phải được bảo đảm đầy đủ.
Nếu cho rằng các cáo buộc không có căn cứ, chứng cứ chưa đủ hoặc thủ tục có sai sót, Cha Antôn có quyền trình bày bản biện hộ và sử dụng các phương thức khiếu nại, thỉnh cầu, thượng cầu mà giáo luật cho phép.
Việc xin rời hàng giáo sĩ không thể được dùng như một phương án thay thế cho việc xác minh sự thật và đánh giá công minh các chứng cứ.
Đó càng không thể trở thành áp lực trực tiếp hay gián tiếp buộc một linh mục từ bỏ tình trạng giáo sĩ trước khi vụ án được xem xét đến cùng.
Kết luận
Hai cáo buộc đối với Cha Antôn Đặng Hữu Nam theo Điều 1373 và Điều 1390 §2 không minh nhiên dự liệu hình phạt sa thải khỏi hàng giáo sĩ. Đặc biệt, Điều 1390 §2 chỉ viện dẫn Điều 1336 §§2–4, trong khi hình phạt sa thải được quy định riêng tại §5.
Phần nói về việc xin rời hàng giáo sĩ không phải là yêu cầu bắt buộc của tiến trình hình sự ngoại tư pháp đang được thực hiện. Đây là nội dung được phía ban hành sắc lệnh chủ động đưa vào, dựa trên việc vận dụng tương tự số 157 của một Cẩm nang dành cho các vụ giáo sĩ lạm dụng tính dục người chưa thành niên.
Văn bản không trực tiếp buộc Cha Antôn phải xin rời hàng giáo sĩ. Tuy nhiên, việc đặt lựa chọn ấy vào một vụ án không thuộc phạm vi của Cẩm nang được viện dẫn, ngay khi đương sự chưa được xác định có tội, là điều cần được giải thích minh bạch.
Cách nhận định cân bằng và chính xác nhất là:
Đây không phải một hình phạt đã được tuyên, cũng không phải nghĩa vụ Cha Antôn phải thực hiện. Nhưng đó là một nội dung được người ban hành chủ động thêm vào sắc lệnh, chứ không phải hệ quả bắt buộc từ hai tội danh đang được xét xử.
✍️ Bạn có ý kiến hoặc lập luận với bài viết, vui lòng bình luận tại đây: Tin Công Giáo 24h