Vụ việc liên quan đến Linh mục Antôn Đặng Hữu Nam đang bước vào giai đoạn thông báo cáo trạng, tiếp cận chứng cứ và chuẩn bị bản bào chữa. Theo các sắc lệnh đã công bố, Cha Antôn bị xem xét theo Điều 1373 và Điều 1390 §2 của Bộ Giáo luật.
Giữa nhiều tranh luận, một câu hỏi căn bản được đặt ra: Ai phải chứng minh Cha Antôn có tội?
Cha Antôn chưa bị xem là có tội
Việc bị mở án, triệu tập hoặc thông báo cáo buộc không đồng nghĩa Cha Antôn đã phạm tội.
Điều 1321 của Bộ Giáo luật xác định một người được xem là vô tội cho đến khi điều ngược lại được chứng minh. Muốn áp dụng hình phạt, phía xử lý phải làm rõ hành vi đã xảy ra, do chính người bị cáo buộc thực hiện và có thể quy trách nhiệm cho người ấy. (Vatican)
Như vậy, sắc lệnh triệu tập hiện nay mới mở ra giai đoạn để Cha Antôn nghe cáo trạng, xem chứng cứ và thực hiện quyền bào chữa. Đây chưa phải một quyết định kết tội.
Bên nào cáo buộc, bên đó phải chứng minh
Điều 1526 §1 quy định trách nhiệm chứng minh thuộc về người khẳng định một sự kiện.
Áp dụng vào vụ việc, phía cho rằng Cha Antôn vi phạm Điều 1373 và Điều 1390 §2 phải chỉ rõ:
– Bài viết hoặc phát ngôn nào bị xem là vi phạm;
– Câu chữ cụ thể nào cấu thành hành vi bị cáo buộc;
– Nội dung đó liên quan thế nào đến từng điều luật;
– Chứng cứ nào xác nhận tác giả, bối cảnh và tính xác thực;
– Yếu tố nào cho thấy có chủ ý kích động, vu khống hoặc gây tổn hại bất hợp pháp.
Không thể chỉ dùng các nhận định chung như “công kích”, “chống đối” hay “làm tổn hại thanh danh” mà không xác định rõ hành vi cụ thể.
Cha Antôn có quyền phản biện, không phải tự chứng minh vô tội
Cha Antôn có thể phủ nhận cáo buộc, giải thích bối cảnh, cung cấp tài liệu, phản bác giá trị chứng cứ hoặc chứng minh những thông tin mình công bố có căn cứ.
Tuy nhiên, đó là việc thực hiện quyền bào chữa, chứ không có nghĩa trách nhiệm chứng minh được chuyển sang cho Cha.
Nói cách khác, phía cáo buộc phải trình bày một hồ sơ đủ căn cứ trước. Sau đó, Cha Antôn mới phản biện từng nội dung và từng chứng cứ.
Việc Cha không thừa nhận cáo buộc cũng không thể tự động được xem là thiếu hợp tác hay là một dấu hiệu chứng minh tội trạng.
Điều 1373 không xử phạt mọi lời phê bình
Đối với Điều 1373, phía cáo buộc phải chứng minh rằng Cha Antôn đã công khai kích động sự chống đối hoặc thù ghét đối với Đấng Bản quyền, hoặc khơi dậy sự bất phục tùng.
Một lời phê bình, yêu cầu giải thích hay bày tỏ bất đồng chưa tự động cấu thành tội này.
Vì vậy, nếu chứng cứ là các bài đăng mạng xã hội, phía xử lý phải làm rõ bài viết đã vượt qua ranh giới giữa phản biện và kích động ở điểm nào, chứ không thể chỉ dựa vào giọng điệu gay gắt.
Với cáo buộc vu khống, phải chứng minh điều gì là sai
Đối với Điều 1390 §2, việc một người cảm thấy bị xúc phạm chưa đủ để kết luận có hành vi vu khống hoặc làm tổn hại bất hợp pháp đến thanh danh.
Phía cáo buộc cần xác định rõ:
– Thông tin nào bị cho là sai;
– Sự thật khách quan là gì;
– Tài liệu nào chứng minh thông tin ấy sai;
– Cha Antôn có biết thông tin không đúng nhưng vẫn công bố hay không;
– Và hậu quả cụ thể đối với thanh danh của người liên quan.
Nếu nội dung bị cho là vu khống chưa được đối chiếu đầy đủ với tài liệu và sự kiện khách quan, thì cáo buộc vẫn chưa thể được xem là đã chứng minh.
Chỉ được xử phạt khi chứng cứ đủ chắc chắn
Theo Điều 1720, trong một tiến trình ngoại tư pháp, Đấng Bản quyền phải thông báo cáo buộc và chứng cứ, tạo cơ hội bào chữa, rồi cân nhắc toàn bộ chứng cứ và lập luận với hai vị hội thẩm.
Chỉ khi hành vi phạm tội đã được xác lập chắc chắn, sắc lệnh xử phạt mới có thể được ban hành và phải nêu ít nhất vắn tắt các lý do pháp lý và sự kiện. (Vatican)
Ngoài ra, người ban hành quyết định phải đạt tới sự xác tín luân lý và tôn trọng thực chất quyền bào chữa. (Vatican)
Nếu vẫn còn nghi ngờ có căn cứ về tác giả, bối cảnh, ý nghĩa của bài viết, tính đúng sai của thông tin hoặc khả năng quy trách nhiệm, thì chưa đủ cơ sở để xử phạt.
Nếu chứng cứ không đủ thì sao?
Việc một vụ án đã được mở không có nghĩa nhất thiết phải kết thúc bằng một quyết định có tội.
Nếu các chứng cứ không chứng minh được đầy đủ hành vi, hoặc bản bào chữa cho thấy cáo buộc không đứng vững, tiến trình phải được kết thúc mà không áp dụng hình phạt.
Mục tiêu của thủ tục giáo luật là xác định sự thật và bảo vệ công lý, không phải tìm cách hợp thức hóa một kết luận đã có sẵn.
Trong vụ việc này, Cha Antôn có quyền bào chữa và đưa ra chứng cứ phản biện. Nhưng trách nhiệm ban đầu và chính yếu vẫn thuộc về phía đưa ra cáo buộc.
Phía xử lý phải chứng minh rằng hành vi đã xảy ra, do Cha Antôn thực hiện, hội đủ các yếu tố của Điều 1373 hoặc Điều 1390 §2 và có thể quy trách nhiệm cho ngài.
Không phải Cha Antôn phải chứng minh mình vô tội. Phía cáo buộc phải chứng minh ngài có tội; và chỉ khi chứng cứ đủ chắc chắn, quyền bào chữa được bảo đảm, một quyết định xử phạt mới có thể được ban hành.
✍️ Bạn có ý kiến hoặc lập luận với bài viết, vui lòng bình luận tại đây: Tin Công Giáo 24h