Một bình luận được cho là của một linh mục trên mạng xã hội đang thu hút sự chú ý khi viết: “Chức thánh chả là cái quái gì ghê gớm cả! Đơn giản là nó được dùng để phụng sự Thiên Chúa và phục vụ anh chị em mà thôi.” Câu nói có thể xuất phát từ mong muốn đề cao tinh thần phục vụ, nhưng cách diễn đạt lại đặt ra nhiều vấn đề về sự chuẩn xác thần học và trách nhiệm ngôn từ của người có chức thánh.
Trong ảnh chụp màn hình đang được chia sẻ, một tài khoản được cho là của linh mục đã để lại bình luận:
“Chức thánh chả là cái quái gì ghê gớm cả! Đơn giản là nó được dùng để phụng sự Thiên Chúa và phục vụ anh chị em mà thôi.”
Bình luận này nhận được khá nhiều lượt bày tỏ sự đồng tình. Một người khác còn phản hồi bằng câu tiếng Anh: “That’s great”, nghĩa là “Thật tuyệt”.
Chỉ xét trên một ảnh chụp màn hình, chưa có đầy đủ nội dung bài đăng ban đầu cũng như toàn bộ cuộc trao đổi, sẽ không công bằng nếu vội vàng kết luận về động cơ, thái độ hay quan điểm thần học tổng thể của vị linh mục. Tuy nhiên, chính câu chữ được công khai vẫn có thể được phân tích dựa trên ý nghĩa thông thường và cách người đọc tiếp nhận.
Một ý hướng có thể hiểu được
Trước hết, cần nhìn nhận rằng phần sau của bình luận chứa đựng một ý tưởng đúng và cần thiết: người lãnh nhận chức thánh được kêu gọi để phụng sự Thiên Chúa và phục vụ cộng đoàn.
Chức linh mục không phải là một tước vị nhằm nâng người này lên trên người khác theo nghĩa thế tục. Việc chịu chức cũng không trao cho linh mục quyền tìm kiếm sự cung phụng, đặc quyền cá nhân hay vị thế xã hội. Linh mục được tuyển chọn, thánh hiến và sai đi để rao giảng Tin Mừng, cử hành các bí tích, chăm sóc đời sống thiêng liêng và phục vụ Dân Chúa.
Nếu đặt câu nói trong bối cảnh phê phán thái độ giáo sĩ trị, sự tự tôn hoặc não trạng coi linh mục như một tầng lớp đặc quyền, có thể hiểu vị linh mục muốn nhấn mạnh rằng chức thánh không phải điều để khoe khoang.
Đó là một lời nhắc nhở đáng suy nghĩ. Người linh mục càng nhận được trách nhiệm lớn thì càng phải sống khiêm nhường, gần gũi và phục vụ. Chức thánh không làm cho một người tự động trở nên hoàn hảo, không miễn trừ người ấy khỏi sai lầm và cũng không cho phép họ đứng ngoài mọi sự góp ý chính đáng.
Vì thế, nội dung “phụng sự Thiên Chúa và phục vụ anh chị em” là điểm tích cực và phù hợp với căn tính của thừa tác vụ linh mục.
Vấn đề nằm ở cách nói về “chức thánh”
Dù ý hướng phục vụ có thể là điều người viết muốn nhấn mạnh, câu mở đầu: “Chức thánh chả là cái quái gì ghê gớm cả” lại là một cách diễn đạt rất dễ gây phản cảm và hiểu lầm.
Trong ngôn ngữ Công giáo, “chức thánh” không chỉ là một chức vụ hành chính, một nghề nghiệp hay vị trí trong cơ cấu tổ chức. Thuật ngữ này gắn trực tiếp với Bí tích Truyền Chức Thánh, một trong bảy bí tích của Hội Thánh.
Người lãnh nhận chức thánh không đơn thuần được cộng đoàn giao cho một nhiệm vụ. Họ được thánh hiến và sai đi để thi hành một thừa tác vụ đặc biệt trong Hội Thánh. Đối với linh mục, việc thi hành thừa tác vụ còn gắn với khả năng hành động nhân danh Đức Kitô trong những cử hành nhất định, đặc biệt là trong Thánh lễ và Bí tích Hòa Giải.
Bởi vậy, có thể nói chức thánh không phải là điều “ghê gớm” theo nghĩa quyền lực, địa vị hay sự phô trương. Nhưng sẽ không chính xác nếu từ đó tạo cảm giác rằng chức thánh chẳng có gì cao quý, linh thiêng hoặc đáng kính trọng.
Sự khiêm nhường không đòi hỏi phải hạ thấp bí tích. Muốn chống lại sự tự tôn của người có chức thánh cũng không nhất thiết phải sử dụng lời lẽ có nguy cơ làm giảm giá trị của chính chức thánh.
“Người được truyền chức” không phải “chức thánh được dùng”
Một chi tiết khác cũng cần được lưu ý là cách nói: “Nó được dùng để phụng sự Thiên Chúa và phục vụ anh chị em.”
Đại từ “nó” khiến chức thánh bị diễn tả giống như một dụng cụ hoặc phương tiện mà con người có thể sử dụng. Đây có thể chỉ là cách nói khẩu ngữ, không nhất thiết phản ánh một quan niệm thần học có chủ ý. Tuy nhiên, xét về sự chuẩn xác, cách diễn đạt này vẫn chưa phù hợp.
Không phải “chức thánh được dùng” để phục vụ, mà đúng hơn là:
Người lãnh nhận chức thánh được Thiên Chúa thánh hiến và sai đi để phụng sự Người và phục vụ Dân Chúa.
Sự khác biệt tưởng như nhỏ nhưng lại rất quan trọng. Chức thánh không phải một vật sở hữu nằm trong tay linh mục. Chính linh mục là người được trao phó một sứ vụ và phải chịu trách nhiệm về cách mình thi hành sứ vụ ấy.
Người linh mục không “sở hữu” chức thánh để sử dụng theo ý riêng. Trái lại, chức thánh đặt họ vào một tương quan phục vụ, đòi hỏi đời sống phải ngày càng phù hợp hơn với Đức Kitô, Đấng đã đến không phải để được phục vụ nhưng để phục vụ.
Ngôn từ mạnh có thể làm lu mờ thông điệp đúng
Trên mạng xã hội, nhiều người lựa chọn lối nói trực diện, dân dã, thậm chí có phần mạnh bạo để tạo ấn tượng hoặc bày tỏ thái độ. Cách nói ấy đôi khi giúp thông điệp trở nên gần gũi, dễ lan truyền và nhận được sự đồng cảm.
Tuy nhiên, với các vấn đề liên quan đến đức tin và bí tích, ngôn từ quá suồng sã có thể khiến thông điệp ban đầu bị hiểu theo hướng khác.
Trong trường hợp này, câu nói muốn đề cao tinh thần phục vụ nhưng lại có nguy cơ khiến người đọc tập trung vào cụm từ “chả là cái quái gì”. Một số người có thể hiểu rằng chức thánh chỉ là một vai trò bình thường, không có chiều kích bí tích và không mang giá trị thiêng liêng đặc biệt.
Đây có lẽ không phải điều người viết muốn nói. Nhưng khi phát biểu công khai, ý hướng của người viết không phải là yếu tố duy nhất quyết định ý nghĩa. Người đọc chỉ có thể tiếp nhận câu chữ đang hiện diện trước mắt họ.
Càng là linh mục, phát ngôn của một người càng dễ được giáo dân xem như lời giải thích về giáo lý hoặc quan điểm chính thức của Hội Thánh. Vì thế, sự cẩn trọng không phải là hình thức câu nệ, mà là trách nhiệm mục vụ.
Không nên biến sự việc thành cuộc công kích cá nhân
Dù cách diễn đạt đáng được góp ý, cũng không nên từ một bình luận ngắn mà quy kết vị linh mục phủ nhận Bí tích Truyền Chức Thánh hoặc cố tình xúc phạm điều linh thánh.
Ảnh chụp không cho biết đầy đủ bối cảnh. Có thể bình luận được viết trong một cuộc trao đổi về quyền lực, đặc quyền hoặc lối sống của một số giáo sĩ. Cũng có thể người viết muốn sử dụng lối nói mạnh để phủ nhận sự thần thánh hóa cá nhân linh mục, chứ không nhằm hạ thấp bí tích.
Do đó, hướng tiếp cận công bằng nhất là phân biệt giữa ý tưởng muốn diễn đạt và cách diễn đạt đã được sử dụng.
Ý tưởng rằng linh mục được truyền chức để phục vụ là đúng. Tuy nhiên, cách nói về chức thánh như trong bình luận là thiếu chuẩn xác, dễ gây hiểu lầm và không tương xứng với sự linh thiêng của bí tích.
Góp ý về câu chữ không đồng nghĩa với phủ nhận toàn bộ con người hoặc sứ vụ của người viết. Ngược lại, sự góp ý thẳng thắn nhưng tôn trọng có thể giúp cuộc trao đổi trở nên ích lợi hơn cho cộng đoàn.
Chức thánh vừa là hồng ân, vừa là trách nhiệm
Một cách nhìn cân bằng về chức thánh phải tránh hai thái cực.
Thái cực thứ nhất là tuyệt đối hóa con người linh mục, xem mọi lời nói và hành động của linh mục đều không thể bị chất vấn. Cách nhìn này dễ tạo nên sự lệ thuộc, che khuất trách nhiệm cá nhân và nuôi dưỡng não trạng giáo sĩ trị.
Thái cực thứ hai là giản lược chức thánh thành một nhiệm vụ thuần túy chức năng, không khác đáng kể so với một công việc được phân công trong xã hội. Cách nhìn này lại bỏ quên chiều kích bí tích, sự thánh hiến và sứ vụ đặc biệt của người có chức thánh trong Hội Thánh.
Chức thánh không phải đặc quyền để người lãnh nhận tự tôn, nhưng cũng không phải điều có thể nói đến bằng thái độ coi nhẹ. Đó vừa là hồng ân, vừa là trách nhiệm; vừa là sự thánh hiến, vừa là lời mời gọi tự hiến; vừa đem lại thẩm quyền thiêng liêng, vừa đòi hỏi người lãnh nhận phải trở thành người phục vụ.
Linh mục đáng được tôn trọng không đơn thuần vì địa vị xã hội, nhưng vì sứ vụ họ được trao. Đồng thời, sự tôn trọng dành cho chức thánh không đồng nghĩa với việc biến linh mục thành người không thể sai lầm hoặc không thể được góp ý.
Có thể diễn đạt thế nào cho trọn vẹn hơn?
Nếu muốn giữ nguyên tinh thần phục vụ nhưng tránh gây tranh luận không cần thiết, ý tưởng trong bình luận có thể được viết lại như sau:
“Chức thánh không phải là đặc quyền để người linh mục tự tôn, nhưng là hồng ân và trách nhiệm Thiên Chúa trao ban, để người được truyền chức phụng sự Chúa và tận tâm phục vụ Dân Người.”
Hoặc ngắn gọn hơn:
“Người linh mục được truyền chức không phải để được phục vụ, nhưng để phụng sự Thiên Chúa và phục vụ anh chị em.”
Những cách diễn đạt này vẫn thể hiện rõ sự khiêm nhường, chống lại não trạng chức quyền, nhưng đồng thời giữ được lòng tôn kính cần thiết đối với Bí tích Truyền Chức Thánh.
Cần cả tinh thần phục vụ lẫn sự tôn kính
Bình luận đang được chia sẻ cho thấy một thực tế đáng suy nghĩ: chỉ một câu nói ngắn trên mạng xã hội cũng có thể mở ra một cuộc tranh luận lớn về chức thánh, quyền lực và căn tính linh mục.
Điểm đúng trong câu nói là chức thánh hướng người lãnh nhận đến việc phụng sự Thiên Chúa và phục vụ con người. Nhưng điểm chưa ổn là việc sử dụng ngôn từ quá thô và giản lược khi nói về một bí tích của Hội Thánh.
Không cần thần thánh hóa cá nhân người linh mục, nhưng cũng không nên tầm thường hóa chức thánh. Không nên biến thừa tác vụ thành đặc quyền, nhưng cũng không thể xem đó chỉ là một công cụ chức năng.
Một cách diễn đạt chuẩn xác hơn sẽ giúp người đọc hiểu rằng: chức thánh cao quý không phải vì đem lại quyền lực cho người lãnh nhận, mà vì đặt họ vào trách nhiệm phải hiến mình phục vụ Thiên Chúa và Dân Người.
✍️ Bạn có ý kiến hoặc lập luận với bài viết, vui lòng bình luận tại đây: Tin Công Giáo 24h